Futbolda “Şans” Gerçekten Var mı? Beklenmeyen Sonuçların Veri Bilimiyle Açıklanması...
Bir şut direğe çarpıp dışarı çıktığında, birkaç santimetre maçın sonucunu değiştirebilir. Başka bir gün aynı vuruş gol olur. Futbolda şansın varlığı tartışılmaz görünebilir, fakat asıl soru ne kadar etkili olduğudur.
Tek maç bize ne kadarını anlatıyor?
Bir maçın sonucu, takımın o günkü performansıyla bire bir örtüşmeyebilir. Kırmızı kart, sekme, kaleci kurtarışı veya tek bir savunma hatası skoru çevirebilir. Spor bahisleri ve canlı bahis bölümleri bulunan bets10 giriş sayfasında da karşılaşmalar, maç sonucu ve maç içindeki gelişmeler takip ediliyor. Bu tür kısa vadeli bahis sonuçlarını değerlendirirken tek skordan fazla veriye bakmak gerekir.
Bir takım 2-0 kazanıp rakibinden daha düşük xG üretebilir. Böyle bir maçta skor gerçektir, fakat aynı performansın sürekli 2-0 üretmesi beklenmez. Veri analizi burada tek maç ile tekrar eden kaliteyi ayırmaya çalışır.
Araştırmalar şansa ciddi bir pay veriyor
Felix Holzmeister ve Magnus Johannesson, Avrupa’nın en üst yedi erkek futbol ligini üç sezon boyunca inceledi. Çalışmada takımların xG ve beklenen puanlara göre fazla veya düşük performansı beceri ve şans bileşenlerine ayrıldı.
Sonuç oldukça çarpıcıydı. Sezonluk sapmanın yaklaşık yüzde 40’ı beceriyle, yüzde 60’ı ise şansla ilişkilendirildi. Simülasyonlarda şansın bir takımın lig sırasını ortalama yaklaşık 1,8 basamak değiştirebildiği hesaplandı.
Bu, lig tablosunun rastgele olduğu anlamına gelmiyor. Araştırma zaten ölçülebilir bir beceri bileşeni buluyor. Ancak yakın güçteki takımlar arasında birkaç sıra, beklenenden fazla gerçekleşen veya kaçan gollerle değişebiliyor.
Şans maçta nerelerde saklanıyor?
xG modeli şutun kalitesini tahmin eder, fakat topun kaleye girip girmeyeceğini kesin olarak bilemez. Aynı kalitedeki iki pozisyon farklı sonuçlar verebilir. Sezon boyunca bu küçük farklar puan tablosunda birikmeye başlar. Tek maçta sonucu beklenen değerden uzaklaştırabilecek birkaç durum vardır:
-
Savunmacıya çarpıp yön değiştiren şutlar.
-
Direkten içeri veya dışarı çıkan toplar.
-
Kısa süreli olağanüstü kaleci performansı.
-
Erken gelen kırmızı kart.
-
Rakibin alışılmadık bireysel hataları.
-
Zor veya kolay rakiplerin belirli haftalarda üst üste gelmesi.
Bunların hepsi aynı tür “şans” değildir. Kırmızı kartın arkasında oyuncu kararı bulunabilir; kaleci de gerçekten üst düzey bir maç çıkarabilir. Analistin işi, hangi etkinin sonraki maçlarda tekrarlandığını görmek için örneklemi büyütmektir.
Bu yüzden on maçlık güçlü seri ile üç sezonluk istikrar aynı ağırlıkta okunmaz. Süre uzadıkça tekrar eden özellikleri rastlantısal dalgalanmalardan ayırmak kolaylaşır. Özellikle bitiricilikte ve kalecilikte bu ayrım önemlidir.
xG üzerinde bitirmek her zaman özel yetenek değildir
Bir forvet 10 xG’den 15 gol attığında “elit bitirici” etiketi hemen gelebilir. Fakat Mart 2026’da yayımlanan bir çalışma, tek sezonluk bu tür yorumların ne kadar oynak olabileceğini gösterdi.
Tom Böttger ve Lars Vischer, beş büyük Avrupa ligindeki sekiz sezonu analiz etti. Veri setinde 3.202 saha oyuncusu sezonu ve 932 kaleci sezonu vardı. Bitiricilikte oyuncular arasındaki gerçek farklılık tespit edildi, ancak toplam varyans içindeki payı ortalama yaklaşık yüzde 21 seviyesindeydi.
Çalışmanın daha önemli sonucu süreyle ilgiliydi. Bir sezon xG üzerinde bitirmek, oyuncunun gerçek bitiricilik yeteneğini güvenilir biçimde tanımlamak için fazla gürültülü bulundu. Kalıcı beceriyi görmek için birden fazla sezona ihtiyaç var.
Kalecilerde de aynı tuzak var
Bir kaleci birkaç hafta boyunca beklenenden çok daha fazla şut kurtarabilir. Form grafiği gerçekten yükselmiş olabilir, ancak rakiplerin kötü bitiriciliği de sayıya karışır.
2026 çalışması kalecilerde de kalıcı beceri sinyali buldu. Buna rağmen, tek sezonluk şut kurtarma performansının önemli bölümü sonraki sezonda aynı seviyede devam etmiyor.
Bu nedenle “xG’ye karşı kaç gol engelledi?” sorusu başlangıç noktasıdır. Şutların konumu, kalecinin birkaç sezonluk performansı ve tekrar eden eğilimleri birlikte okumak daha sağlam bir tablo verir.
Bir sürpriz sonuçtan sonra neye bakmalı?
Maç bittiğinde yalnızca skora bakmak çoğu zaman hikâyeyi eksik bırakır. xG farkı, şut kalitesi, kırmızı kartlar, kaleci performansı ve büyük bireysel hatalar sonucun nasıl oluştuğunu gösterir.
Aynı takım haftalar boyunca benzer biçimde xG üzerinde kalıyorsa, araştırmaya değer bir beceri sinyali vardır. Bir ay sonra fark tamamen kayboluyorsa, ilk dönemin önemli kısmı varyans olabilir. Futbolda şans vardır; onu beceriden ayırmanın en iyi yolu daha fazla maç görmektir.